Onlangs had ik een discussie over autisme en verbanden leggen. Het deed me denken aan de schooltijd van onze zoon. De juf zei dat hij die dag “geen zin had” in zijn rekenwerk. Voor haar leek het onwil: gisteren lukte het immers wel. Voor ons was het duidelijk: onze zoon was overprikkeld, had moeite met concentratie en motivatie. Het was onmacht, geen tegenzin.
Alles zien, maar de samenhang missen
Kinderen met autisme zien en horen veel, maar leggen niet vanzelf verbanden. Een klasgenootje huilt: je kind ziet de tranen, maar koppelt dat niet automatisch aan verdriet of troost.
Bij taal is het hetzelfde:
“Tom trok zijn jas aan. Buiten was het nat.”
Een kind met autisme registreert de zinnen, maar interpreteert niet meteen dat het regent.
Oorzaak en gevolg is niet vanzelfsprekend.
Wat voor anderen logisch is, moet voor kinderen met autisme vaak expliciet worden uitgelegd. Het verband tussen eigen gedrag en de reactie van anderen wordt niet automatisch gelegd. Zo kan een correctie of afwijzing verwarrend of onrechtvaardig aanvoelen.
Regels zijn regels.
Regels worden vaak letterlijk genomen. “Niet rennen in de gang” blijft “niet rennen”, ook tijdens een brandoefening. Uitzonderingen zijn niet vanzelfsprekend.
Moeite met generaliseren.
Wat in de ene situatie geleerd wordt, wordt niet automatisch toegepast in een andere. “Dank je wel zeggen” kan thuis prima gaan, maar bij opa of op school ineens verdwijnen. Elke nieuwe context voelt als een nieuwe situatie met nieuwe regels.
Spel en fantasie.
In rollenspel of fantasiespel gaat het om doen-alsof en samen betekenis geven. Kinderen met autisme focussen vaak op details (“Dit geld is nep”) en missen het overkoepelende idee van het spel.
Wat helpt als ouder of leerkracht?
Benoem verbanden hardop: “Hij huilt, dus hij is verdrietig.”
Leg oorzaak en gevolg concreet uit
Verwacht geen impliciete kennis
Geef tijd: verbanden groeien met herhaling en voorspelbaarheid
Je kind is niet ongeïnteresseerd of ongehoorzaam, het heeft gewoon extra uitleg nodig om de puzzel compleet te maken.
Kinderen met autisme kunnen verbanden leren leggen, maar vaak niet automatisch of onder druk. Een kleine verschuiving in denken helpt al: niet “hij wil niet”, maar “het lukt nu even niet”.
Met hartelijke groet,
Petra Dekker
Regiocoördinator Mama Vita