Onze jongens gebruiken douchen om te ontprikkelen. Terwijl ik heel vaak hoor dat andere kinderen met autisme heel veel moeite hebben met douchen of in bad te gaan? Voor veel mensen met autisme (en vaak ook ADHD) is dit geen kwestie van “geen zin hebben”, maar van een complexe mix van uitdagingen die tegelijk spelen. Wat er allemaal bij komt kijken;
Douchen lijkt een simpele handeling, maar in werkelijkheid vraagt het veel: plannen, schakelen, keuzes maken en omgaan met prikkels. Juist die combinatie kan ervoor zorgen dat iets alledaags overweldigend wordt. Uitvoerend functioneren: een taak die uit tientallen stappen bestaat
Wat voor de buitenwereld één handeling lijkt, bestaat eigenlijk uit een hele reeks kleine stappen:
* Besluiten om te gaan douchen
* Stoppen met waar je mee bezig bent
* Opstaan en naar de badkamer gaan
* Spullen verzamelen
* De juiste temperatuur instellen
* Je lichaam wassen in een bepaalde volgorde
* Afdrogen, aankleden en eventueel opruimen
Voor iemand met moeite in het uitvoerend functioneren kan dit voelen als een berg in plaats van een drempel. En zelfs “spullen verzamelen” is geen simpele stap, maar een proces op zich. Het vraagt om meerdere keuzes en gedachten tegelijk: Welke spullen heb je nodig? Waar liggen ze? Heb je alles? Wat gebruik je waarvoor? Denk aan handdoeken, schone kleding, shampoo, zeep of een washandje. Nog vóór het douchen begonnen is, kan iemand hier al op vastlopen.
Daarnaast wordt vaak vergeten dat omkleden óók een aparte handeling is die energie vraagt. Schone kleren uitzoeken, verschillende stoffen op de huid voelen en opnieuw schakelen naar “klaar zijn” kan op zichzelf al lastig zijn. Sensorische overbelasting: te veel prikkels tegelijk. De douche is voor veel mensen met autisme geen ontspannende plek, maar juist een bron van intense prikkels:
* Water dat op de huid slaat (te hard, te scherp, onvoorspelbaar)
* Schommelingen in temperatuur
* Stoom en vochtigheid
* Het geluid van stromend water
* Fel licht in de badkamer
* Geuren van shampoo en zeep
Al deze prikkels tegelijk kunnen overweldigend aanvoelen en ervoor zorgen dat het lichaam in de weerstand schiet. Overgangen zijn vaak lastig, en douchen zit er vol mee:
* Van droog naar nat
* Van warm naar koud (vooral het moment na het douchen)
* Van een vertrouwde activiteit naar een compleet andere omgeving
Deze veranderingen kunnen het zenuwstelsel ontregelen en maken het moeilijk om de stap überhaupt te zetten. Tijdsbesef en motivatie. Bij ADHD of PDA profiel kunnen extra obstakels ontstaan:
* “Ik doe het later” verandert in uren uitstel
* Het voelt als een verplichting, wat weerstand oproept
* Er is geen directe beloning, waardoor motivatie laag blijft
Wat kan helpen? Er is geen universele oplossing, maar een aantal benaderingen kan helpen om het proces hanteerbaarder te maken:
1. Erkenning en begrip
Begin met erkennen dat het moeilijk is. “Ik zie dat dit lastig voor je is.” Vanuit daar kun je samen onderzoeken waar het precies vastloopt.
2. Maak het concreet en overzichtelijk
Breek het proces op in kleine, duidelijke stappen. Dit kan visueel met een schema of simpel lijstje.
3. Bouw het in een routine
Een vast moment op de dag of in de week helpt om de drempel te verlagen. Voorspelbaarheid geeft rust.
4. Verlaag de drempels
Leg alles al klaar: handdoek, kleding, verzorgingsproducten. Hoe minder er nog bedacht hoeft te worden, hoe makkelijker het wordt om te starten.
5. Denk in kleine successen
Alleen even afspoelen of alleen haren wassen is ook vooruitgang. Het hoeft niet in één keer perfect. Moeite met douchen betekent niet dat iemand lui is of geen discipline heeft. Het betekent dat er extra ondersteuning nodig is bij het starten en uitvoeren van een complex proces. Met begrip, kleine aanpassingen en geduld kan douchen stap voor stap beter hanteerbaar worden.
Met hartelijke groet,
Petra Dekker
Regiocoördinator Mama Vita